Filtr od zadań specjalnych - Ray Masters BTR - Piotr Skrzypiec

Szare filtry połówkowe coraz częściej goszczą w plecakach fotografów krajobrazowych. Nic w tym dziwnego: ich sprawne zastosowanie pozwala w elegancki sposób zminimalizować charakterystyczną dla pejzaży zbyt wielką rozpiętość tonalną pomiędzy jasnym niebem, a ciemniejszym zazwyczaj terenem. Dzięki filtrom połówkowym jesteśmy w stanie poprawnie naświetlić kadr już w trakcie fotografowania, oszczędzając sobie dodatkowej pracy związanej z łączeniem kilku zdjęć o różnych obszarach z prawidłową ekspozycją podczas dalszej obróbki.

Filtry połówkowe to wykonane ze szkła lub żywicy optycznej prostokątne płytki, których jedna część jest zaciemniona. Standardowo zaciemnienie zaczyna się w okolicy połowy płytki i rośnie w kierunku górnej krawędzi filtra. Rozróżniamy dwa podstawowe typy przejścia: twarde (hard grade), wykorzystywane w kadrach z wyrównanym horyzontem oraz miękkie (soft grade), szczególnie przydatne podczas fotografowania pejzaży z urozmaiconym tylnym planem (góry, wyspy…), którego górna część zostałaby zbyt mocno przciemniona przez filtr twardy. Często jednak znajdziemy się w sytuacji, w której standardowe połówki się nie sprawdzą. Ulubiony przez pejzażystów motyw zachodzącego słońca charakteryzuje się specyficzną tonalnością: najjaśniejszy jest obszar tuż nad horyzontem, który wyżej przechodzi w znacznie ciemniejsze niebo. Zastosowanie mocnego filtru standardowego spowodowałoby w takim przypadku zbyt silne zaciemnienie górnej części zdjęcia. Aby temu zaradzić stworzono filtr z odwróconą gradacją (reversed ND filter), w ktorym stopien zaciemnienia spada od centrum płytki w kierunku jej krawędzi. Takie rozwiązanie sprawia, iż największa redukcja jasności w kadrze jest umiejscowiona dokładnie tam, gdzie być powinna – czyli na horyzoncie, zaś stopniowe rozjaśnianie filtra w kierunku górnej części kadru w niewielkim stopniu wpływa na tonalność jego ciemniejszego nieba.

W teorii wszystko wygląda świetnie, jednak w praktyce okazuje się, iż wszyscy producenci filtrów odwróconych stosują wyjątkowo twarde przejście pomiedzy przezroczystą częścią filtra a mocno zaciemnionym początkiem gradacji. Taki filtr doskonale sprawdzi się podczas fotografowania krajobrazów morskich lub na niżu, gdzie nietrudno o wyrównany horyzont, jednak tam gdzie zazwyczaj operuję: w górach bądź na usianych wyspami wybrzeżach Dalmacji i Kwarneru jego użyteczność spada właściwie do zera.

Dzięki uprzejmości pana Romana Heviera miałem okazję przetestować nowy produkt słowackiej firmy Ray Masters Camera Filters: filtr GND8 BTR, przystosowany do holderów systemowych 100 mm, który jest odpowiedzią na problemy ze zbyt twardym przejściem filtrów z odwróconą gradacją. Tajemniczy skrót BTR oznacza bowiem „broken topography reversed”, czyli filtr odwrócony do nierównej topografii i w praktyce oznacza właśnie filtr z odwróconą gradacją o miękkim przejściu. Ale po kolei...

Filtr otrzymałem w estetycznym opakowaniu, zabezpieczony dodatkowo cienkim papierem przyklejonym do powierzchni filtra. W stosunku do wcześniejszych wyrobów Ray Masters rzuca się w oczy większa grubość filtra (2,2 mm w stosunku do 1,6 mm we wcześniejszych filtrach) oraz starannie przeszlifowane krawędzie, dzięki czemu całość sprawia bardzo solidne wrażenie. Na co dzień korzystam z holderów Lee oraz NISI – w obu przypadkach nie było problemów z wsuwaniem płytek w sloty.

Róznica w tranzycji pomiedzy klasycznym filtrem reverso a filtrem BTR

Filtru BTR używam od mniej więcej roku. W tym czasie wykorzystywałem go podczas większości wypadów fotograficznych zgodnie z jego głównym przeznaczenim – wyrównywaniem zbyt wielkiej rozpiętości tonalnej kadrów tuż nad linią urozmaiconego horyzontu oraz, w pewnych okolicznościach, jako klasycznego filtra połowkowego z miękkim przejściem (GND soft grade).


Poniżej kilka uwag praktycznych:

1. Zafarb

Filtr Ray Masters GND 8 BTR charakteryzuje się neutralnym zabarwieniem, zbliżonym do idealnej szarości. Nie zauważyłem żadnej różnicy pomiędzy zdjęciami wykonanymi z jego pomocą, a zdjęciami na których zastosowałem filtry LEE 09 soft i hard.

2. Jakość zdjęć na obszarze szarości filtra

Każda dodatkowa warstwa o gęstości różnej od powietrza przez którą przechodzi światło w drodze do matrycy aparatu wpływa w jakiś sposób na efekt końcowy zdjęcia. Jakość materiału, z których zrobione są filtry ma tu ogromne znaczenie. W przypadku omawianego filtra daje się zauważyć efekty podobne jak u angielskiej konkurencji: delikatny wzrost kontrastu na obszarze przyciemnionym, co akurat jest zjawiskiem najczęściej pożądanym oraz nieznaczny spadek ostrości na całej powierzchni kadru. Wystarczy jednak przymknąć przysłonę o jedną działkę w stosunku do ustawienia bez filtra, lub doostrzyć zdjęcie by ostrość wróciła do normy. W praktyce zresztą ostrzymy zdjęcia z nałożonym filtrem – nie jest to zatem kłopotliwa właściwość.

3. Zastosowanie

Filtr Ray Masters GND 8 BTR stosowałem na dwa sposoby, jako filtr połówkowy odwrócony z miękkim przejściem oraz jako klasyczny, miekki filtr połówkowy.

• Zastosowanie zgodne z definicją produktu: filtr GND z odwróconą gradacją i miękkim przejsciem zależne jest od szerokości kadru, udziału nieba na powierzchni zdjęcia lub istnienia w centrum kadru wyraźnie jaśniejszego fragmentu w formie pasu. Przy szerokich panoramach z jaśniejszym niebem przy horyzoncie lub też z dynamicznym, ciemniejszym pasem chmur nad zbyt rozjaśnionym słońcem terenem filtr sprawdza się znakomicie, wyrównując różnice w jasności kadru na miejscu fotografowania i nie wpływając mocno na ciemniejsze partie obrazu. Górna, ciemniejsza część nieba zostaje nieznacznie przyciemniona, podobnie jak nieliniowa część horyzontu (góry, drzewa, wyspy...). Na wspomnianych obszarach, kluczowych dla fotografii krajobrazowej, rośnie nieznacznie kontrast, co dobrze wpływa na naturalny odbiór zdjęcia.

• W przypadku kadrów z niewielkim udziałem nieba lub kadrów wykonanych optyką długoogniskową szerokość najciemniejszej części filtra jest zbyt duża, sam filtr zaś działa jak standardowy filtr GND z miękkim przejściem. Można go zatem traktować jako zapasową połówkę.

Z powyższego wynika zatem, iż filtr BTR spełnia swoje zadanie jedynie w określonych wypadkach, z którymi jednak bardzo często zetkniemy się podczas wykonywania zdjęć podczas wschodów i zachodów słońca w górach. Stosujemy wtedy zazwyczaj optykę szerokokątną, dla której filtr jest wręcz stworzony. Zauważyłem logiczną zależność: im krótsza ogniskowa, tym łatwiej jest wpasować ciemniejszy pasek filtra w krajobraz. Przy krótkich ogniskowych Canona 24-105 fenomenalne właściwości filtra widać tylko w wyjątkowych sytuacjach. Dużo lepiej wygląda zastosowanie szerokokątnego Canona 16-35, gdzie właściwie przestałem używać klasycznych filtrów połowkowych. Na ultraszerokokątnym obiektywie Laowa 12mm z holderem NISI filtr BTR sprawuje się wręcz perfekcyjnie, pozwalając na dokładne wyrównanie ekspozycji mocno przyciemnionej górnej częsci nieba przez właściwości optyczne tego rewelacyjnego szkła.

Prawidłowe zastosowanie filtra BTR jest związane z szerokością najciemniejszego pasu filtra, która w pewien sposób nas ogranicza. Pamiętajmy jednak o możliwości regulacji wpływu filtra na powierzchnię kadru poprzez wsuwanie go w różne sloty holderu. Filtr znajdujący się w pierwszym slocie (najbliżej przedniej soczewki obiektywu) bedzię zaciemniał największy wycinek kadru, zaś umieszczenie go w slocie zewnętrznym wpłynie na zwężenie zaciemnionego fragmentu zdjęcia. Wiedzieć jednak należy o tym, że im dalej od obiektywu wsuniemy filtr, tym mniej wyrazisty staje się stopień zaciemnienia.

4. Cena

Produkty firmy Ray Masters zwróciły moją uwagę już dawno temu ze względu na bardzo korzystny stosunek jakości do ceny. Wychodzę z popartego praktyką założenia, iż pod względem braku zauważalnego zafarbu przy jasnych filtrach (03, 06, 09 i 1,2), jakości wykonania i właściwości optycznych materiału są one porównywalne z topowymi markami typu Lee czy NISI. Jednocześnie są wyraźnie lepsze od filtrów Cokin i Hitech, ze względu na wyraźne i trudne do usunięcia zabarwienie tych ostatnich. Cena produktów Ray Masters jest jednak o ponad połowę niższa od cen topowych konkurentów. W określonych przypadkach -  przykładem niech będzie opisywany filtr BTR - nowatorskie słowackie filtry nie mają jednak odpowiedników na rynku. Porównam zatem ceny opisywanego filtru w europejskiej dystrybucji (www.camerafilters.eu) - 92,40€ ze standardowym filtrem reverso marki Lee, którego cena na Amazonie wynosi w przybliżeniu 175$.


Poniżej przykłady zdjęć wykonanych w ostatnim czasie przy użciu filtra Ray Masters GND8 BTR:

Powered by SmugMug Log In